De stille kracht(en)

Zoals de internationale kunstwereld Gilbert & George heeft, de modewereld Victor & Rolf en de beeldverhalen van Kuifje Jansen & Janssen, zo heeft het Maritiem Museum ook zijn eigen duo’s. Eén van die tweetallen is Joop & Joop – voluit Joop van den Berg en Joop de Haas. Beiden maken deel uit van het gestaag groeiende leger van vrijwilligers die een bijdrage leveren aan de registratie van de collectie. Zoals veel vrijwilligers hebben ze in hun jonge jaren gevaren: Joop I bij Van Nievelt Goudriaan & Co, Joop II bij de Holland Amerika Lijn. Daarna hebben ze hun loopbaan aan de wal vervolgd en inmiddels horen ze bij wat zo mooi de “post-actieven” wordt genoemd. Nou: post-actief zijn ze allerminst en het museum is zeer in zijn nopjes met de kennis en ervaring die ze ten bate van de collectie inzetten. Beiden zijn behept met een grote mate van volharding en speurzin, waardoor talloze wetenswaardigheden over de collectie technische tekeningen (via Joop I) en de fotocollectie (via Joop II) in het registratiesysteem worden vastgelegd. Via de website Maritiem Digitaal komen deze gegevens ook beschikbaar voor onze digitale bezoekers. En dat alles dankzij de stille krachten achter de collectieregistratie. Laat de pensionado’s maar schuiven!

Pretty maids all in a row

Vanmorgen om half negen zou het gebeuren: de aankomst van 39 mannequins uit Italië bij het Maritiem Museum. Dat is nog eens wat anders dan scheepsmodellen of schilderijen! En nog wel op maandagmorgen! De verwachtingen waren dan ook hoog gespannen en alle betrokkenen hadden hun cursus Italiaans voor beginners nog eens opgehaald. En dat alles voor de nieuwe tentoonstelling Fashion, Ahoy!
Zoals het echte diva’s betaamt, arriveerden de schoonheden met een aanzienlijke vertraging. Pas ver na tien uur reed de auto voor. Geen extended limo, zoals je zou verwachten bij dergelijk bezoek, maar een gewone vrachtwagen. De teleurstelling was dan ook groot toen de klep openging en het niet om dames van vlees en bloed bleek te gaan, maar om paspoppen. Hele dure paspoppen, zo verzekerde projectleidster Rinske ons. We namen dat graag van haar aan, maar jammer was het toch wel.
Met vereende krachten werden de poppen uit de vrachtwagen getild. Het bleek dat ze de reis uit Italië hadden gemaakt in het gezelschap van een hele lading flessen Amaretto. Díe hoefde helaas niet te worden uitgeladen…
De dames staan voorlopig in het depot, klaar om te worden aangekleed met de haute couture-creaties die de komende week uit Parijs worden overgebracht.
Kom maar eens kijken als de tentoonstelling open is. Vanaf 25 september kunt u terecht.

Fashion, Ahoy! Maritieme look in de mode is te zien tot en met 13 maart 2011.

Vreemde vogels

De aankleding van een bureau zegt veel over de gebruiker. Ook in het Maritiem Museum.
Naast de obligate bureaudecoraties als foto’s van de kinderen, rederijvlaggetjes en andere maritieme parafernalia, snuisterijen van maritieme musea in Greenwich, Gdansk of Barcelona of een herinneringsmok aan dat leuke congres van een paar jaar geleden, zie je ook nog wel eens een herinnering staan aan een vorige werkkring.
Sommige collega’s houden daar vreemde souvenirs aan over. Neem nu Robert, onze bloggende educator. Wat hij vanmorgen op zijn bureau had staan, sloeg werkelijk alles. Als oud-medewerker van Diergaarde Blijdorp kan hij met veel enthousiasme vertellen over zijn vorige leven. Hoewel hij het bij ons prima naar zijn zin heeft, denkt hij nog vaak met genoegen terug aan zijn werk tussen de dieren. Dat mag natuurlijk, maar om dan gelijk een opgezette kroeskop-pelikaan van dik zestig centimeter hoog op de hoek van je bureau te zetten, is toch wat overdreven.
Robert had er een sluitend verhaal bij – dat de pelikaan bedoeld was voor een archeologisch themapark in zijn woonplaats Vlaardingen, of zoiets – maar de collega’s geloofden dat maar half. Misschien een onderwerp voor zijn eigen blog om het nog eens uit te leggen?

Are you being served?

Bezoekers van de website Maritiem Digitaal zullen het waarschijnlijk nooit hebben geteld, maar op deze site - de gezamenlijke collecties van inmiddels achttien maritieme musea en maritiem-historische instellingen – staan maar liefst achthonderdduizend objecten ontsloten. Van Museum Het Houten Huis in De Rijp tot aan het National Maritime Museum in Greenwich, van het Nationaal Visserijmuseum in Oostduinkerke (waar?) tot aan het Nationaal Reddingmuseum Dorus Rijkers in Den Helder: als het iets maritiems is, is het via Maritiem Digitaal te vinden.
Veel tijd en moeite gaat zitten in het uitbreiden en het toegankelijk maken van de collectiegegevens op de site. Maar het oog wil ook wat, vandaar dat op gezette tijden de looks van de site worden aangepast. In dat kader heeft yours truly de rustige zomerweken besteed aan het surfen op Maritiem Digitaal, om van elk deelnemend museum een aantal leuke of intrigerende objecten te selecteren, die op de binnenkort vernieuwde site met een extra foto in het zonnetje worden gezet.
Ondanks de grote verscheidenheid in collecties en achtergronden heeft elk museum toch wel een aantal objecten in de collectie die bij de zusterinstellingen ook vertegenwoordigd zijn. Dan denk je dat je inmiddels alles wel een keertje gezien hebt: scheepsmodellen, kompassen, foto’s, noem maar op. Toch kom je onverwachte dingen tegen, zoals in de collectie van het National Maritime Museum in Greenwich: een portret van een waarlijk nationale figuur: Captain Peacock, een marineofficier die ten tijde van de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd rond 1780 zijn sporen heeft verdiend. Utterly British, compleet met stiff upper lip, maar toch wel een andere dan de Captain Peacock die je nog met grote regelmaat in oude herhalingen op tv ziet.
Bestudeer de foto’s en zoek de zeven verschillen!

Visserslatijn

Je ziet ze wel eens in het plaatselijke krantje staan: foto’s van trotse vissers met hun vangst. Meestal gaat het dan om inheemse vissen of exoten, verdwaald in een lokaal watertje en in een onbewaakt ogenblik gesnapt door een alerte hengelaar. Een bijzondere exoot werd afgelopen week gevangen door onze depotbeheerder Henk, die bereid was met zijn vangst te poseren.
Het gaat om een fabeldier, bedoeld als voorstudie voor het interieur van één van de luxe cruiseschepen van de Holland-America Line. Het ontwerp voor de inrichting van deze schepen is al sinds jaar en dag toevertrouwd aan bureau VFD in Utrecht. Voor de HAL-tentoonstelling die de afgelopen jaren in het museum was te zien, had VFD een aantal interieurstukken in bruikleen gegeven en zoals dat zo vaak gaat met bruiklenen: na verloop van tijd wil je ze eigenlijk niet meer missen. Gelukkig wilde VFD het bruikleen wel omzetten in een schenking. Sterker nog: we mochten op het kantoor in Utrecht een keuze komen maken uit studies, ontwerptekeningen, foto’s en modellen die de afgelopen jaren voor de inrichting van schepen zijn vervaardigd. Van dit aanbod werd dankbaar gebruik gemaakt en zo is de collectie verrijkt met een aantal stukken die een indruk geven van de rijkdom en luxe aan boord van cruiseschepen.
Dat is nog eens een mooie bijvangst!

Gibt’s Seeraüber an der Mosel?

Als dan ook nog de kinderkamer van het gehuurde vakantiehuisje aan de Moezel – inderdaad: avontuurlijke vakanties zijn niet echt “ons ding” – opgesierd blijkt te zijn met prenten van zeerovers, dan weet je weer dat je al in mei had aangekondigd nog eens iets over het nieuwe jaarboek te schrijven. Het derde gezamenlijke jaarboek van het Nederlands Scheepvaartmuseum Amsterdam en het Maritiem Museum Rotterdam heeft de beeldvorming rond piraten en kapers als thema. Gaat het om het schuim der natie of om Robin Hoods met zeebenen, die het opnemen voor de onderdrukten in de samenleving? Diverse schrijvers hebben bijdragen geleverd waarin het begrip piraterij en kaapvaart in al zijn facetten wordt belicht. Bij die artikelen horen illustraties, want het boek moet er natuurlijk wel aantrekkelijk uitzien.
Het zoeken naar plaatjes is voor een groot deel de taak van de beeldredactie, die dit jaar wordt gevormd door Elisabeth Spits van het NSA en yours truly. Met zijn tweeën spelen wij voor “beeldenboer”. In eerste instantie worden de collecties van NSA en MMR doorgespit op toepasselijke plaatjes. Het jaarboek vormt tenslotte het visitekaartje van de beide maritieme musea, dus de collecties van Amsterdam en Rotterdam moeten ruimschoots aan bod komen. Maar ook uit andere collecties wordt geput. Beeldmateriaal wordt uitgezocht, besteld en zo nodig zelf gemaakt. Per artikel worden de meest toepasselijke afbeeldingen gegroepeerd en van bijschriften voorzien. Dan is er de rituele veldslag rond de omslagfoto’s, waarbij de marketingtechnische inzichten van de uitgever soms lijnrecht tegenover de opvattingen van de musea staan, het onvermijdelijke druk uitoefenen op de leveranciers van afbeeldingen die je niet zelf in de collectie hebt en het handhaven van de kwantitatieve balans in aantallen afbeeldingen. Het is tenslotte een gezamenlijk jaarboek.
Uiteindelijk komt dan alles samen in een ongetwijfeld prachtig boek, dat eind dit jaar zal verschijnen. Bent u vriend van één van beide musea of misschien zelfs wel van allebei? Dan hoort u er op afzienbare termijn meer over. Bent u nog geen vriend? Alle reden om het alsnog te worden!

Tovenaar met papier

Wie de vierde verdieping van de kantoorvleugel van het museum betreedt, wordt verwelkomd met zachte klassieke muziek, die via de geopende deur van het restauratieatelier door de gangen zweeft. Dat atelier is het domein van papierrestaurator Frank Götz, die verantwoordelijk is voor het onderhoud aan de omvangrijke collectie “werken op papier”, de verzamelnaam voor tekeningen, prenten, kaarten, atlassen, menukaarten, kortom alles wat in het prentendepot aan het eind van de gang wordt bewaard. Papier is kwetsbaar en werken op papier vereisen dus goede zorg. Soms blijft de zorg beperkt tot een passepartoutje – uiteraard zuurvrij – soms gaat de zorg wat verder. Scheuren moeten worden gedicht, ontbrekende stukken moeten worden “aangevezeld”, etcetera.
Frank is een begenadigd verteller en kan uren uitweiden over zijn vak. Een enkele maal wordt hij geconfronteerd met een crepeergeval, waar hij als zijn kennis en kunde op los kan laten.
Zoals op de zwaar beschadigde tekening die gemaakt is aan boord van het onderzoeksschip ‘Willem Barents’, ter gelegenheid van het afscheidssouper van dr. W. Hamaker tijdens de derde Noordpoolreis van het schip in 1880. Een boeiend stukje huisvlijt van één van de opvarenden, die op onnavolgbare wijze een arabier met een kameel en een gevecht tussen een poolreiziger en een ijsbeer in één voorstelling heeft weten te verenigen. De tekening zag er overigens uit alsof het blad zelf ook met een ijsbeer had gevochten: de vellen hingen er letterlijk bij. “Gevalletje total loss”, zou je geneigd zijn te zeggen. Zo niet Frank: met engelengeduld en vaste hand heeft hij alle scheuren gedicht en er weer een toonbaar geheel van gemaakt. En nu maar wachten op een goede aanleiding om het blad een keer te kunnen exposeren!