Kill your darlings

Bij het opstellen van een calamiteitenplan kun je een aardig gedachte-experiment uitvoeren. Stel: er heeft een calamiteit plaatsgevonden in je museum. De slangen worden opgerold, de dranghekken worden weggehaald, de toeschouwers verspreiden zich weer en de brandweercommandant geeft je precies een uur de tijd om het gebouw binnen te gaan en er uit te halen wat je van belang acht. Wat kies je?
Je hoeft (in theorie) geen rekening te houden met de aard van de calamiteit of met de beperkte menskracht. Ga het experiment aan: maak een tour door het museum! Ervaar de maritieme hoogtepunten in 60 minuten! Kortom: maak een overzicht van binnen één uur te evacueren objecten in geval van een calamiteit.
Dat is niet gemakkelijk. Iedere medewerker heeft zo zijn of haar favoriete objecten of deelcollecties. Maar die zijn soms of te groot, of te zwaar, of te omvangrijk om allemaal mee te nemen. Onder het motto Kill your darlings ben je dan toch gedwongen om keuzes te maken. Op de lijst die dan ontstaat zijn de topstukken uiteraard goed vertegenwoordigd. Maar ook minder in het oog springende voorwerpen staan er op, die toch een cruciale rol spelen binnen de collectie. Zo’n lijst wordt met veel toewijding samengesteld. Toch is er sprake van een mate van willekeur.
De lijst zegt eigenlijk meer iets over de samensteller dan over het belang van objecten binnen de collectie als geheel.

Slapeloze nachten

Jongstleden maandag woonde ik in het Centraal Museum te Utrecht een studiedag over calamiteitenpreventie in musea bij. Stof tot nadenken en het nadenken leidt op zijn beurt weer tot slapeloze nachten. Wat moet je doen als de waterleiding springt? Als er brand uitbreekt? Als de klimaatinstallatie op hol slaat? Wie bel je het eerst? Welk object moet per se het eerst worden veiliggesteld? Waarom dat andere object niet? Hoe breng je een scheepsmodel naar beneden als de lift het niet doet? Hoe breng je überhaupt iets naar beneden als de lift het niet doet?
Wat doe je met bezoekers? En met de pers? "Questions, Questions, Questions, flooding into the mind of the concerned young person today", verzuchtte Frank Zappa al (‘Call any vegetable’, op Just another band from LA – een oudje, maar een aanrader!). Een calamiteit heeft vele kanten, dat bleek in Utrecht eens te meer. Uiteraard is het voorkomen van calamiteiten het belangrijkste, maar een snelle, efficiënte en goed getrainde procedure om de schade te beperken is onontbeerlijk. En daarbij moet het niet alleen bij papieren plannen blijven, maar moet er met en door de betrokken medewerkers regelmatig worden geoefend. Bij een ramp heeft niemand de tijd om het calamiteitenplan er nog eens rustig op na te slaan.
Het is goed om stil te staan bij de mogelijkheid dat een calamiteit ook je eigen museum kan treffen. Daarop moet je voorbereid zijn, zodat je weet wat je moet doen. Je slaapt dan weer een stuk rustiger.