Voetjes van de vloer

Het zal weinigen zijn ontgaan dat Het Scheepvaartmuseum (voorheen Nederlands Scheepvaartmuseum Amsterdam) afgelopen weekend door Koningin Beatrix is heropend. En wat doe je dan als zusterinstelling? Je gaat op bezoek en je brengt je felicitaties over voor het welslagen van het project. De medewerkers van het Maritiem Museum Rotterdam deden dat afgelopen maandag bij het jaarlijkse personeelsuitstapje op geheel eigen wijze. Onder leiding van De Dansdokters (www.dansdokters.nl, check die site!) werd een zogenoemde flashmob ingestudeerd: een schijnbaar spontane – maar wél strak georganiseerde – enigszins absurd aandoende groepsactiviteit in een openbare ruimte, uitgevoerd door een groep mensen die daarna weer opgaat in de menigte. Als locatie voor de flashmob werd het Spui in Amsterdam gekozen. Heilige grond voor oudere jongeren, die in de jaren zestig van de vorige eeuw daar nog de happenings - zeg maar de voorlopers van de flashmob - bij Het Lieverdje hadden bijgewoond. Na enkele uren in een afgehuurd zaaltje geoefend te hebben verzamelden de medewerkers van het Maritiem Museum zich om kwart over vier op het Spui, waar klokslag half vijf de maritieme flashmob van start ging. Een vier minuten durende medley van maritieme nummers werd over de argeloze passanten uitgestort, begeleid door een synchroon opgezette (maar niet altijd zo uitgevoerde) combinatie van fitness-oefeningen, nagespeelde scènes uit de film Titanic en volksdansjes. Ook een kwartet toevallig(?) passerende straatvegers en twee rondzwervende bedelaars (waarvan er één grote gelijkenis vertoonde met onze directeur) werden in het optreden betrokken.
Yours truly is niet zo van de publieke dansjes en had de beste plaats: aan de andere kant van de camera. Want het wezen van de flashmob is de verspreiding via sociale media als YouTube en Facebook. En daar is de felicitatie aan de Amsterdamse collega’s nu te zien.

Overigens bevond zich onder de argeloze passanten iemand die uitgebreide ervaring heeft met optredens in publiek. De medewerkers traden dus op onder professioneel toezicht. En nu maar afwachten wanneer onze Amsterdamse collega's zich op de Coolsingel of het Stadhuisplein gaan manifesteren!

Meegenieten met de flashmob van het Maritiem Museum Rotterdam? Kijk op Youtube: http://www.youtube.com/watch?v=Vxa5hI3p_hw&feature=related

The Four Aces

Wie kent ze nog, The Four Aces? Een van de vele kwartetten van zingende heren die in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw muzikale successen aaneenregen met nummers als “It ain’t no sin”, “Three coins in a fountain” en vele andere deuntjes met een hoog Arbeidsvitaminen-gehalte.
Ook het Maritiem Museum heeft zijn Four Aces gekend. Tijdens mijn speurtocht naar verweesde digitale afbeeldingen kwam ik ze tegen. De pioniers van het Beeldplaatproject, dat midden jaren ’80 – de digitale prehistorie – in het Maritiem Museum werd uitgevoerd en waarbij een groot deel van de collectie werd gefotografeerd om via een beeldscherm te worden gepresenteerd. Een team van vier man is maanden bezig geweest om alle scheepsmodellen, schilderijen, tekeningen en prenten uit de collectie klaar te zetten in de speciaal ingerichte fotostudio, ze uit te lichten en ze onder verschillende hoeken te fotograferen. Zelfs bruiklenen werden er voor teruggevraagd. Zo’n klus leidt tot teamgeest; een practical joke in de vorm van een groepsportret is dan ook onvermijdelijk. Naast alle honderden objecten heeft het viertal ook zichzelf in verschillende poses vereeuwigd: van links naar rechts fotograaf Daniël van de Ven, de assistenten Dick de Neef en Rob Verhoeven (de laatste nog steeds werkzaam in het Maritiem) en fotograaf Jan Ouweneel.
Het maken van de eerste beeldplaat duurde een jaar. De tweede beeldplaat, die de gebruiksvoorwerpen uit de collectie zou bevatten, is er nooit gekomen: technische ontwikkelingen hadden het procédé achterhaald. Maar de Four Aces hebben zichzelf onsterfelijk gemaakt. Zoekt u ze maar eens op op Maritiem Digitaal!

Millimeterwerk

Bezoekers van de bibliotheek konden afgelopen week getuige zijn van een merkwaardig tafereeltje. Collega Sjoerd de Meer was druk in de weer met een rolmaat, een vergrootglas, de originele Mercatoratlas uit 1569 en een stapel drukproeven voor de facsimile-uitgave Atlas van de Wereld. De atlas was in maart uitgebreid gefotografeerd (zie het blog Digitale hoogstandjes van 17 maart jongstleden); nu moest worden beoordeeld of de kaarten wel op hetzelfde formaat waren gereproduceerd. Dat betekende meten en vergelijken: is een verschil van 1 millimeter tussen origineel en reproductie toelaatbaar? En 2 millimeter? Letterlijk “geneuzel op de vierkante millimeter”, maar wél noodzakelijk om tot een overtuigend resultaat te komen.

Naar de kleurechtheid van de reproducties hoefde van de uitgever nog niet te worden gekeken; dat wordt de volgende stap. Sjoerd zal dus binnenkort nog wel een keer een stapel drukproeven naast het origineel moeten leggen om ze met elkaar te vergelijken.

De tentoonstelling Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator is vanaf 24 september a.s. in het Maritiem Museum te zien. Het openingsfeest is op 16 oktober. Het boek van Sjoerd de Meer, Atlas van de Wereld. De wereldkaart van Gerard Mercator uit 1569, een uitgave van de Walburg Pers, verschijnt dit najaar.

Cultuurspreiding op zijn Texels

Wie in Den Hoorn over de Diek – “op Diek” in het plaatselijk spraakgebruik – wandelt, kan als het even wil ter hoogte van de vroegere kosterswoning op huisnummer 11 een mooi gerestaureerde antieke Chevrolet 3100 pickup truck zien staan. Maar het is niet zozeer de Chevrolet die de verbeelding prikkelt, maar het bordje op het tuinmuurtje daarachter: “Texels Instituut ter bevordering van flessenpost overzee. / dagelijks geopend tenzij gesloten”. Nu is ons land soms wel eens wat over-geïnstitutionaliseerd, maar deze had u beslist nog niet zelf verzonnen.
Met een beetje geluk staat het tuinpoortje open; een bloemrijk wandelpaadje leidt naar de voormalige Doopsgezinde kerk achter de woonhuizen en in die vroegere kerk huist de auctor intellectualis van het Instituut: de kunstenaar Henk Noorlander. Het kunstenaarsbestaan maakt dorstig en lege flessen kun je in de glasbak gooien, maar je kunt er ook iets anders mee doen. Noorlander besloot de flessen te gebruiken als middel om de getekende voorstudies voor zijn werken onder een breder en onbekend publiek te verspreiden. Elke lege fles bevat een getekende voorstudie van zijn hand én het verzoek aan de vinder om contact met hem op te nemen. Een dealtje met enkele Texelse vissers om de flessen op zee overboord te gooien zorgt voor een ruim verspreidingsgebied – en dus voor een grotere kans op contacten.
Misschien spoelt zo’n fles met een echte Noorlander er in ook eens voor uw voeten aan. En anders moet u maar eens een bezoek brengen aan het Instituut. Dan kunt u gelijk de kleine vaartuigjes zien die Noorlander samen met zijn familieleden heeft gemaakt. Maritieme kunst, te zien “op Diek” 11a: dagelijks geopend, tenzij gesloten!

Meer lezen over flessenpost en wie er allemaal achter zit? Wim Kruiswijk, Flessenpost. De zee als postbezorger, Uitgeverij Lanasta, Emmen 2010

Vreemde conclusies

De fotocollectie van het Maritiem Museum Rotterdam is één van de grootste deelcollecties die het museum rijk is. In de loop der jaren hebben vele medewerkers een bijdrage geleverd aan de beschrijving van de foto’s. Een titanenklus, waarvan raadplegers van Maritiem Digitaal dagelijks plezier hebben. Niet elke medewerker aan het beschrijvingsproject beschikte echter over voldoende achtergrondkennis om de voorstellingen op de foto’s op de juiste manier te interpreteren. Dat levert soms beschrijvingen op die onbedoeld komisch aandoen.
Zo kwam ik afgelopen week bovenstaande foto tegen (inventarisnummer F60299), die deel uitmaakt van een serie foto’s met hetzelfde onderwerp: de bezichtiging door een gezelschap van een hotelplatform in aanbouw voor de offshore-industrie bij Holland Repair and Services Amsterdam in 1982. Op de foto maakt een van de leden van het gezelschap de deur open van een ruimte, die door de beschrijver met enig voorbehoud is omschreven als “een interieur (een koelcel?)”. De luxe uitvoering van de ruimte – met toepassing van veel hout – het zitbankje en het venstertje in de deur doen echter niet direct aan een koelcel denken, maar eerder aan een ruimte waarin het aanzienlijk warmer wordt…
De sleutel tot dit raadsel zit in het naambordje van de leverancier op de binnenzijde van de deur, dat op de originele foto slechts met een vergrootglas is te ontcijferen. De naam KLAFS verwijst naar een Duits bedrijf dat zich sinds 1928 gespecialiseerd heeft in de fabricage van sauna’s en andere wellness-installaties en dat naar eigen zeggen the world market leader in sauna, wellness and spa industry is.

En inderdaad: een koelcel en een sauna zijn wel twee totaal verschillende dingen…

Kleine opdondertjes

Ik wist niet dat ze bestonden: duwboten in zakformaat. Fietsend langs de Rotte op donderdagmorgen (met dank aan de stakende RET) zag ik er eentje varen. De ‘Zeearend' uit Urk met een hakkepuf-motortje, druk doende om een duwbak met zand stroomafwaarts op te duwen naar het veilingterrein bij de A20. De schipper aan het roer en een tweede man om hem wakker te houden. Het zal je werk maar zijn: de hele dag op en neer varen, tussen de deponie bij het veilingterrein en de baggerwerkzaamheden bij het Prinsemolenpad... een binnenschipper ziet meer van de wereld.
Een eerzaam beroep lijkt het me wél, met genoeg gelegenheid om de zin van het leven te overdenken en te dromen van een glorieuze carrière – als schipper op een grote duwboot, bijvoorbeeld! Daar hebben we overigens een mooi voorbeeld van in de collectie: de EWT 106 ‘Jacob C. van Neck’ van de Europese Waterweg Transporten BV. Daarmee kom je beslist verder dan alleen op en neer over de Rotte…

Sasja in drievoud

Nee, niet Sacha de Boer, die ons altijd met betoverende blik de verschrikkelijkste nieuwsfeiten van de dag voorschotelt, maar Sasja Hagens. Young and dashing, getalenteerd, lang, knap en met een overdonderende présence heeft zij de afgelopen jaren snel naam gemaakt als kunstenares. De Rotterdamse haven is haar natuurlijke habitat en de indrukken die zij daar opdoet, worden door haar omgezet in schilderijen. Sasja maakt hele kleine, maar ook hele grote werken, waarin ze de meest uiteenlopende materialen toepast.

De discussie die enkele jaren geleden hier in huis werd gevoerd bij de voorgenomen aankoop van een van haar schilderijen zorgde ervoor dat er met andere ogen naar de verbeelding van “het maritieme” werd gekeken. Daarmee werden de geesten rijp gemaakt voor Hedendaagse Maritieme Kunst”. Inmiddels heeft het museum twee schilderijen van haar hand en daar is voor de tentoonstelling Yin & Jan tijdelijk een derde schilderij aan toegevoegd, in bruikleen van een groot Rotterdams bedrijf. Als je op de vloer zorgvuldig positie kiest, kun je ze alle drie in één oogopslag zien. Indrukwekkend en groots, maar dat is Sasja zelf eigenlijk ook…